Emblem
Қазақстан Республикасы
Премьер-Министрінің
ресми ақпараттық ресурсы
Menu
Emblem
Close button

Үкімет әзірленіп жатқан заң жобаларын жетілдіру бойынша жұмыстарды тұрақты жүргізеді — сарапшы

Жұма, 18 Қазан 2019, 11:19:39

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев халыққа арнаған «Cындарлы қоғамдық диалог – Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі» Жолдауында азаматтардың құқықтарын қорғау мен олардың қауіпсіздігін күшейтудің негізгі факторы ретінде сот және құқық қорғау жүйелерінің терең реформасын атады және сот шешімдерінің сапасын жақсарту бойынша бірқатар салмақты шараларды жүзеге асыруда тапсырды.

Қазір Қазақстанда тиімді құқықтық ортаны қалыптастыру процесі жалғастырылып жатыр, заңдар ғана емес, оларды әзірлеу және қабылдау рәсімдері де жетілдіруді талап етеді. Бұл процесте тұрғындардың заң жобаларын қоғамдық талқылауларға белсене қатысуына ерекше көңіл бөлінеді. Мысалы, Ұлыбритания тәжірибесі бойынша заң нормаларын шығару процесіне «жасыл» және «ақ» кітаптардың жаңа кезеңдерін енгізу ұсынылады.

Заң жобалары мен қолданыстағы заңдарды бағалау рәсімдерін жақсарту, заң жобаларына ғылыми құқықтық сараптама жүргізу тәртібін қайта қарау, азаматтар мен бизнеске қосымша міндеттемелер қоятын нормаларға қатысты заңнамалық деңгейде «өтпелі кезең» тәжірибесін қолдану және тағы басқалары ұсынылады.

Аталған бағыттарда бүгінгі күні не істеліп жатқаны туралы РrimeМinister.kz-ке берген сұхбатында «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заң нормаларын шығаруды жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң жобасы бойынша сарапшы Ерлан Бұзырбаев айтып берді.

— Ерлан Маркленұлы, қабылданып жатқан заңдардың сапасы мәселесі әрдайым өзекті. Заң нормаларын шығару қызметі жылдан-жылға жетілдірілуде. Заңдарды жетілдіру мен сапасын арттыру бойынша қабылданып жатқан шаралар туралы айтып берсеңіз? 

— Үкімет заңдарды жетілдіру мен олардың сапасын арттыру бойынша жұмыстарды тұрақты негізде жүргізіп жатыр. Мен Дүниежүзілікпен банкпен бірге жүзеге асырылып жатқан сот төрелігі секторын институционалдық нығайту бағдарламасы бойынша тартылған сарапшымын. Бұл реформаның мақсаты – нормативтік-құқықтық актілер жобаларын әзірлеу кезінде, заң нормаларын шығару сапасын арттыру, әлемдік озық тәжірибені енгізу бойынша азаматтардың көп бөлігін Үкіметпен диалог процесіне тарту. Осы мақсаттарда белгілі бір сараптау жұмыстары жүргізілді, әлемдік тәжірибе зерттелді.

9-ға жуық дамыған елдерге олардың заң шығару тәжірибесінің құрылымына байланысты талдау жүргізілді. Қазақстанмен салыстырылды: бізде мұндай тәсілдердің қаншалықты іске асырылып жатқаны зерделенді. Талдау көрсеткендей, негізінде Қазақстанда халықаралық тәжірибе жеткілікті көлемде қолданылады, енгізіліп жатқан реттеуді болжау әдістері де пайдаланылады, түрлі нысаналы топтармен консультация тетіктері мен рәсімдері бар. Бізде көбіне-көп қазір нысаналы топ ретінде осындай консультациялар үшін бизнес-қауымдастықтар, «Атамекен» ҰКП ұсынылған. Бізде азаматтармен талқылау үшін «Ашық НҚА» интернет-порталы форматындағы диалог алаңдары да бар. 

Өкінішке орай, заңнама сапасы жетілдіруді талап етеді. Біз әлі де болса заңнаманың жиі өзгеретінін көріп отырмыз, көбіне сол бір ғана нормаларға бір жыл ішінде бірнеше рет өзгерістер енгізіледі, бұл түптің-түбінде реттелетін субъектілерге әсерін тигізеді. Мұндай сипаттағы өзгерістерді заңнамалық реттеудің тұрақсыздығы ретінде санауға болады. Осыған байланысты қазір жүргізіліп жатқан реформа заңнамалық рәсімдеудің ғана емес, жалпы ұйымдастырушылық сипаттағы тұтас шаралар кешенін қарастырады.

Бүгінгі күні не істелуі тиіс?

Біріншіден, көпшілікпен талқылаудың кеңірек тәжірибиесін енгізу көзделген. Яғни, нақты реттеу қолданылатын азаматтар және нысаналы топтар тартылатын болады. Осы реттеуді талқылау кезінде, яғни, заңнамалық акт жобасы жасалған кезде емес, заңнамалық акт енді ойластырылып жатқанда, проблемалар азаматтармен талқылануы тиіс. Ол үшін Ұлыбритания тәжірибесі бойынша «жасыл кітаптарды» енгізу ұсынылады, онда аса дәл, сапалы реттеуді жасау үшін жұртшылықпен жария талқылау мақсатында мәселені қоюды қарастырады. 

«Жасыл кітап» құралы бұқаралық іс-шаралардың тұтас кешенін қарастырады. Олар — дебаттар, жария тыңдаулар, жазбаша түрде кері байланыс алу. Яғни, бұл — белгілі бір құжатта рәсімделген, көпшілікке қолжетімді жарияланған, тартылған нысаналы топтармен талқыланатын құқықтық реттеу проблематикасы. Осы реттеу таралуы тиіс субъектілерге тікелей қатысты болады.

Тағы бір тұсы жария талқылаудың рәсімдері мен тетіктерінің өзінің қайта қаралуымен байланысты, яғни, рәсімдер жеңілдетіледі, азаматтардың қолжетімділігі жақсарады, диалог алаңдары бірыңғай рет бойынша құрылады, яғни, атап айтқанда, нысаналы топтарды алдағы талқылаулар туралы хабардандыру тәсілдерін регламенттеу қарастырылады. Формасының өзін заңдық мәтіндерді талқылаудан баяндалған проблематиканы ұғынықты тілмен талқылауға өзгерту қарастырылады. БАҚ-тың қатысуымен жария ашық талқылау тәсілдерін енгізу және реттеу қарастырылған.

Бұдан өзге, заң шығару нормалары процесін автоматтандыру, кері байланыс алуды автоматтандыру, іздеуді автоматтандыру, құқықтық реттеу проблематикасының маңыздылығын айқындау көзделген. Яғни, Әділет министрлігі қазір осы функционалды қарастыратын Е-заңнама ақпараттық жүйесін әзірлеп жатыр.

(2019 жылғы 17 қазандағы жағдай бойынша ақпараттық жүйе бүгінде әзірленген. Қазіргі таңда аталған жобаны пилоттау жұмыстары жүргізіліп жатыр, яғни, мемлекеттік органдар онымен жұмыс істеуді бастап жатыр. 

 

— Өз сөзінде Мемлекет басшысы сыбайлас-жемқорлықты жою мәселелеріне ерекше көңіл бөлді. Сыбайлас жемқорлық көріністерінің пайда болуына ықпал ететін алғашқы жол нормативтік құқықтық актілер деуге болады. Нормативтік құқықтық актілерді сыбайлас жемқорлық мақсаттарына пайдаланудың алдын алу үшін қандай шаралар қабылданып жатыр? 

— Ия, әрине, сыбайлас жемқорлық заңнаманың қатысуымен де қалыптасады. Мен мұнымен келісемін. Шынында да, заңнаманың тұжырымдамасы түсініксіз болған кезде және оны түсіндіруде түсініксіздік туындаған кезде, бұл да сыбайлас жемқорлыққа себеп болады. Өздеріңіз білесіздер, бұған дейін Қазақстанда Сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптама деп аталатын институт болған. Өкінішке орай, бұл институт белгілі бір дәрежеде беделін түсіріп алды. 

Атап айтқанда, сараптаманың формализміне баса назар аударылды. Шын мәнінде, сыбайлас жемқорлық қауіптерін бағалау мүлде жүргізілген жоқ, нормативтік құқықтық актілерде дискрециялық өкілеттіктер табылмады. Бұның салдары ретінде аталған сараптама күткен нәтижесін бермеді және таратылды. Бүгінгі таңда бұл сұрақ қайта қарастырылуда, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптаманы қайтару ұсынылады, бірақ онымен Әділет министрлігі емес, мамандандырылған Сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттік айналысуы тиіс.

Біз осы сараптаманы өткізу рәсімдері қайта қаралып, оның тиімділігі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін нақты бағалауға дейін артады деп үміттенеміз. Негізінде мұны жасауға болады. Егер дамыған елдер туралы айтатын болсақ, оларда ақылды реттеу қағидаттары әрекет етеді, олар «ақылды» реттеу принциптерін қолданады. Біздің ерекшеліктерімізді ескере отырып, бұл тәсілдерді ішінара Қазақстанда қолдануға болады. Сондықтан, жаңадан құрылған Агенттік қолдан келіп жатса формализмнен сапалы сараптамаға ауысып, бұл жұмысты жақсы ұйымдастырып, тиісті орнына қоя алады деп ойлаймын.

 

— Әділет министрлігі заңнамалық жұмыстарды жақсарту үшін тағы қандай шараларды қарастырып жатыр?

— Біз институционалды ортаны құрып жатырмыз, барлық норма құру рәсімдерін бірыңғай, логикалық байланысқан дәйекті процестерге біріктіреміз. Бүгінгі таңда бұл процестердің шашыраңқы болу белгілері бар. Нормативтік құқықтық актілер жобаларының белгілі бір ведомстволық бәсекелестігі бар. Біз бұл мәселелерді бірыңғай логикаға сәйкес біртұтас процеске біріктіру арқылы реттеуге тырыстық. Мемлекеттік органдар да, кез-келген қызығушылық танытқан субъект аталған рәсіммен кез-клген сатыда таныса алатын және оның қалай жүзеге асырылып жатқанын түсіне алатын, барлық рәсімді реттейтін бірыңғай құқықтық акт әзірленді. Бұл ақпаратты әртүрлі заңнамалар мен заңға қосымша дейгейдегі нормативті-құқықтық актілерден іздеу қажет емес.

Үкімет жанындағы Заң жобасы қызметі мәселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссияның рөлі де қарастырылып, күшейтілуде, оның жұмыс органы — Әділет министрлігі. Заң нормаларын шығару рәсімдерін заң шығару жұмысын жоспарлау сатысынан бастап, заң қабылданғаннан кейін тиімділігін бағалау кезеңін қоса алғанда, оның барлық сатыларын автоматтандыру мәселелері пысықталып жатыр. Заңнамалық реттеудің барлық циклін біз реформалармен қамтуға тырыстық. 

Көрсетілгеннен өзге, заң жобаларын әзірлеу және жоспарлау тәжірибесіне енгізілетін реттеу салдарын сапалырақ болжау енгізіледі. 

Біз мұндай тәсіл заң жобаларын әзірлеудің сараптамалық құрауышының сапасын жақсартады деп шамалаймыз, бұл келешекте заңнамалық реттеу сапасына әсерін тигізеді. Екінші жағынан, мемлекеттік органдардың жұмысының ашықтығы артады, нысаналы топтардың кең спектріне қолжетімділік қамтамасыз етіледі, осы қолжетімділік рәсімдері жеңілдетіледі, бұл сапалы кері байланысты алған соң мемлекеттің түптің-түбінде сапалырақ реттеуді қабылдауына мүмкіндік беруі тиіс. 

 

— Толығырақ түсіндіріп бергеніңізге рахмет! Сау болыңыз. 

 

 


Қазақстанның Премьер-Министрі мен Үкіметі жаңалықтарынан хабардар болыңыз — ресми Telegram-ботқа жазылыңыз


Жаңалықтар тізбегі
17 Қаңтар 2021, 10:29
Видеодайджест: «Аптаның айшықты оқиғалары» №95
16 Қаңтар 2021, 12:05
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы №937 Қаулысы
16 Қаңтар 2021, 11:41
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы №949 Қаулысы
16 Қаңтар 2021, 11:31
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 29 желтоқсандағы №915 Қаулысы
15 Қаңтар 2021, 19:07
Қазақстан Президенті Парламент Мәжілісінің пленарлық отырысына қатысты
15 Қаңтар 2021, 17:08
Бақытжан Темірболат «ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасының кітапханасы» ММ директоры қызметіне тағайындалды
15 Қаңтар 2021, 16:25
ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Асқар Маминді Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі қызметіне тағайындау туралы Жарлыққа қол қойды
15 Қаңтар 2021, 12:55
Қасым-Жомарт Тоқаев VII шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясының ашылуына қатысты
15 Қаңтар 2021, 11:56
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың VII шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясының ашылуында сөйлеген сөзі
15 Қаңтар 2021, 10:04
ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы Жарлыққа қол қойды
14 Қаңтар 2021, 19:24
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 31 желтоқсандағы №965 Қаулысы
14 Қаңтар 2021, 19:14
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы №950 Қаулысы
14 Қаңтар 2021, 18:49
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 31 желтоқсандағы №960 Қаулысы
14 Қаңтар 2021, 16:44
«Nur Otan» партиясының Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев Парламент Мәжілісіндегі партия фракциясының отырысына қатысты
14 Қаңтар 2021, 09:55
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 28 желтоқсандағы №898 Қаулысы
14 Қаңтар 2021, 09:06
ҚР Президенті Қ. Тоқаев жетінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің бірінші сессиясын шақыру туралы Жарлыққа қол қойды
13 Қаңтар 2021, 10:59
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы №943 Қаулысы
12 Қаңтар 2021, 20:12
Америкалық «Valmont Industries» Қазақстанда алдыңғы қатарлы суару жүйелері зауытын ашады
12 Қаңтар 2021, 19:20
Нұрсұлтан Назарбаев Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеубердіні қабылдады
12 Қаңтар 2021, 18:00
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 31 желтоқсандағы №955 Қаулысы
12 Қаңтар 2021, 17:52
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы №941 Қаулысы
12 Қаңтар 2021, 14:40
ҚР Үкіметінің отырысы, 12.01.2021
12 Қаңтар 2021, 14:16
2020 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанда мұнай және конденсат өндіру көлемі 85,7 млн тоннаны құрады — Н. Ноғаев
12 Қаңтар 2021, 13:13
Қазақстанның агроөнеркәсіп кешенінің салалары 2020 жылы оң даму қарқынын көрсетті
12 Қаңтар 2021, 13:00
2020 жылдың қорытындысы бойынша мемлекеттік бюджетке кіріс жоспары 102,7% атқарылды — Е. Жамаубаев
12 Қаңтар 2021, 11:55
Көлік құралдарын шығару машина жасау саласының өсуіне оң әсер етті —  Б. Атамқұлов
12 Қаңтар 2021, 10:51
2020 жылдың қорытындысы бойынша Ұлттық қордың кірісі оң болып қалды — Е. Досаев
12 Қаңтар 2021, 10:43
2020 жылы жұмыспен қамту шараларымен 1,4 млн адам қамтылды, 700 мың кәсіпкерге салықтық жеңілдіктер жасалды — ҰЭМ 
12 Қаңтар 2021, 10:02
2020 жылы нақты сектор ҚР ұлттық экономикасы тұрақтылығының негізгі факторына айналды
11 Қаңтар 2021, 15:16
12 қаңтарда Үкімет үйінде Қазақстан Үкіметінің отырысы өтеді
11 Қаңтар 2021, 15:04
Видеодайджест: «Аптаның айшықты оқиғалары» №94
11 Қаңтар 2021, 13:30
Мемлекет басшысы Қазақстан халқы Ассамблеясының атынан Парламент Мәжілісіне сайланатын депутаттарға дауыс беру рәсіміне қатысты
11 Қаңтар 2021, 11:30
Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясынан Парламент Мәжілісіне сайланатын депутаттарға дауыс беру рәсіміне қатысты
11 Қаңтар 2021, 10:36
ҚР Премьер-Министрі А. Мамин Мәжіліс депутаттарының сайлауында ҚХА атынан дауыс берді
11 Қаңтар 2021, 02:15
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Nur Otan» партиясының республикалық сайлауалды штабына барды
10 Қаңтар 2021, 16:00
Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұр-Сұлтан қаласындағы №115 сайлау учаскесіне барды
10 Қаңтар 2021, 15:30
Қасым-Жомарт Тоқаев Мәжіліс пен мәслихаттар сайлауында дауыс берді
10 Қаңтар 2021, 07:46
ҚР Премьер-Министрі А. Мамин парламент сайлауында дауыс берді
09 Қаңтар 2021, 15:32
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы №947 Қаулысы
09 Қаңтар 2021, 15:29
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы №944 Қаулысы
09 Қаңтар 2021, 15:26
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы №946 Қаулысы
09 Қаңтар 2021, 15:22
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы №939 Қаулысы
09 Қаңтар 2021, 15:17
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы №930 Қаулысы
08 Қаңтар 2021, 15:54
Дүниежүзілік банк 2020 жылы Қазақстан экономикасының динамикасын бағалауды жақсартты
08 Қаңтар 2021, 14:03
Қазақстан АХҚО алаңы арқылы АҚШ-пен инвестициялық ынтымақтастықты арттырады
07 Қаңтар 2021, 14:30
Нұрсұлтан Назарбаевқа Қазақстан Православ шіркеуінің жоғары наградасы – «Алғыс» ордені табыс етілді
07 Қаңтар 2021, 08:08
ҚР Премьер-Министрі Асқар Мамин қазақстандықтарды Рождество мерекесімен құттықтады
07 Қаңтар 2021, 08:05
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Рождество мерекесімен құттықтауы
06 Қаңтар 2021, 18:17
Мемлекет басшысы Сауда және интеграция министрі Бақыт Сұлтановты қабылдады
06 Қаңтар 2021, 17:44
«Nur Otan» партиясының Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев партияның Саяси кеңесі Бюросының мүшесі, Премьер-Министр Асқар Маминді қабылдады
Депутаттық сауал
© 2019 - 2020 Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Баспасөз Қызметі.
SoftDeCo компаниясының жобасы.